Uphengululo lobume besihobe ngokukhethekileyo: Inkalo yoqhagamishelwano kumaculo eeCawe zemveli nezo zizimeleyo zase-Afrika

dc.contributor.authorBonke Xakatha
dc.contributor.authorLoyiso Mletshe
dc.date.accessioned2026-07-07T08:19:37Z
dc.date.available2026-07-07T08:19:37Z
dc.date.issued2026
dc.description.abstractEli phepha ligxile ekuqwalaseleni amaculo athi abonakalise iimpawu zemibongo kumaculo eecawe ezindala ezikhethekileyo ezinobu-Afrika obuqaphelekayo. Iicawe ekuqwalaselwe amaculo asetyenziswa kuzo zezi zilandelayo; yi-Bantu Presbyterian Church of South Africa (KwaTata), The Ethiopian Church of South Africa (iTopiya), Wesley Methodist Church (iWisile) kwakunye ne-Old Apostolic Church eyaziwa ngokuba yiPostile. Ezi cawe zinamaculo athile akhethekileyo ezaziwa ngawo nasetyenziswayo kuzo afana nala alandelayo; Siyakudumisa Thixo, Ndiyakholwa, Lizalis’idinga lakho, Yiza yiza Manyuweli njalonjalo. Kula maculo kuza kuthi kuqwalaselwe inkalo enqabileyo yobuhobe kuwo engafane ivelelwe kumaxesha amaninzi. Kweli phepha kuza kuthi kushukuxwe ngokukhethekileyo inkalo yoqhagamshelwano (linking) kwakunye nezinye iinkalo ezimayela nalo eziqaphelekayo kubuhobe, ekusenokubhekiswa kubo njengesihobe. Olu qhagamshelwano luza kuthi luvelelwe kwiinkalo ngeenkalo kula maculo akhethiweyo kuba luziintlobo ngeentlobo ezahlukeneyo. Kuza kusetyenziswa iingcingane zobugcisa okanye iingqiqo-bulumko ezintathu ukusekela koko kuza kushukuxwa kweli phepha. Eyokuqala iza kuba yi-Literary theory, ize eyesibini ibe yi-Oral-formulaic composition theory eyesithathu yi-Stylistics theory. Ezi ngcingane zisetyenziswa kuba ziveza kakuhle imibandela echaphazela isihobe ngokumayela nezakhiwo sazo. Zikwabonakalisa kananjalo ubume bangaphakathi nobangaphandle kumaculo akhethiweyo aza kuhlalutywa. La maculo aza kuhlalutywa kusetyenziswa izixhobo ezithile zokuhlalutya umsebenzi wolu ncwadi lulolu hlobo. Eyona njongo iphambili apha kukuvelisa ulwazi olutsha kuluncwadi, ukukhulisa nokuphuhlisa ulwimi lwesiXhosa, kwanokwakha iimbono ezintsha ezahlukileyo zokujonga amaculo aculwayo kwezi cawe sele zikhankanyiwe. Eli phepha likwazama ukubonakalisa ukuba mncinci umda okhoyo phakathi kwezibongo nala maculo afumaneka kwezi cawe zase-Afrika. Kungumnqweno weli phepha nokuveza indlela la maculo asondele ngayo kwizibongo ezinomyalezo wezenkolo, ezokuhlala, kwezopolitiko ofihlakeleyo kwaneminye imiyalezo evelayo xa sukuba eculwa ezicaweni.
dc.identifier.citationXakatha, B. and Mletshe, L., 2026. Uphengululo lobume besihobe ngokukhethekileyo: Inkalo yoqhagamishelwano kumaculo eeCawe zemveli nezo zizimeleyo zase-Afrika. South African Journal of African Languages, pp.1-15.
dc.identifier.urihttps://doi.org/10.1080/02572117.2025.2589231
dc.identifier.urihttps://hdl.handle.net/10566/24867
dc.language.isoen
dc.publisherTaylor & Francis Online
dc.subjectUluncwadi.
dc.subjectImbongi
dc.subjectIsintu O.A.C
dc.subjectWesile
dc.subjectTopiya
dc.titleUphengululo lobume besihobe ngokukhethekileyo: Inkalo yoqhagamishelwano kumaculo eeCawe zemveli nezo zizimeleyo zase-Afrika
dc.typeArticle

Files

Original bundle

Now showing 1 - 1 of 1
Loading...
Thumbnail Image
Name:
xakatha_uphengululo_lobume_besihobe_ngokukhethekileyo_2026.pdf
Size:
1.24 MB
Format:
Adobe Portable Document Format

License bundle

Now showing 1 - 1 of 1
Loading...
Thumbnail Image
Name:
license.txt
Size:
1.71 KB
Format:
Item-specific license agreed upon to submission
Description: